آشنایی با هنر خامه‌دوزی (Braiding)

یکی از صنایع‌دستی و زیبای ایران «خامه‌دوزی» نام دارد که در گروه رودوزی‌ها قرار می‌گیرد. خامه‌دوزی در استان سیستان و بلوچستان زابل رواج دارد، وجه تسمیه آن بدین علت است که برای رودوزی از نخ خام ابریشم (رنگ نشده) و برروی پارچه سفید و لطیف انجام می‌گیرد.

نخ ابریشم رنگ نشده با تلؤلؤ خاص خود بر روی زمینه سفید و مات پارچه در طرح‌ها و نقش‌های هندسی (عمدتا: مربع، لوزی، فرفره) ضمن ایجاد زیبایی خاص خود، نسبت به افزایش مقاومت فیزیکی پارچه نازک زیر ساخت نیز مؤثر می‌باشد. این نوع رودوزی بیشتر برروی لباس، شب کلاه آقایان، رومیزی، سفره و … استفاده می‌شود.

2

خامه‌دوزی یا خام‌دوزی که با نخ ابریشم خام (نتابیده) انجام می‌شود و به‌همین دلیل به این نام شهرت یافته صرف‌نظر از شیوه تولید بی‌شباهت به سوزن‌دوزی بلوچ نیست. با این تفاوت که در آن فقط از نخ ابریشم یک‌رنگ که معمولا سفید است استفاده می‌گردد.

قدمت خامه‌دوزی، هم‌زمان با قدمت ابریشم‌دوزی می‌باشد و این دوخت در طول گذشت زمان تحولات شگرفی را پشت سر گذاشته است.

خامه‌دوزی در حال حاضر فقط در روستاهای زابل به‌حد کامل رواج دارد و نقوش آن بیشتر متشکل از خطوط منحنی گردان است و به‌منظور تزیین جانماز، سجاده، پیش‌سینه لباس، سمبوسه، عرقچین، جلیقه، رومیزی، روتختی، سفره، روکوسنی و غیره از آن استفاده می‌شود.

img_0371

از نقوش رایج در این هنر می‌توان به: حصیردوزی، توردوزی، خامه‌کشی، بته‌جقه‌ای، نرگسی، گلی، نقوش ستاره‌ای، نقوش هندسی، انواع گره‌ها، خطوط منحنی، الگوهای مختلف تخم‌ خربزه و یا دم هندی و غیره اشاره نمود که حصیردوزی و بته‌جقه‌ای معمولا در وسط  و بقیه درنقوش در اطراف دوخته می‌شوند.

10932368_1525282244403625_1792568759_n

این دوخت علاوه بر روستاهای زابل در یزد نیز به‌صورت خانگی رواج دارد و برای تزیین بقچه، جانماز، روطاقچه‌ای و غیره استفاده می‌شود. دوخت به‌شیوه دومی گلدوزی به‌نام پردوزی است و نوع نخ ابریشم رنگ نشده و سفید است که در اصطلاح به آن خامه می‌گویند. نقوش به‌صورت حاشیه در دور کار، گل به‌صورت بوته با برگ‌های فراوان و تک‌گل در قسمت  مرکز کار بر پارچه می‌نشینند و نقش زدن اکثرا با قالب‌های چوبی که به جوهر آغشته می‌شود بر روی پارچه انجام می‌گردد. گاه نقش به‌وسیله مداد و یا کاغذ کپی کشیده می‌شود. خامه‌دوزی شهرستان تفت نیز رواج کامل دارد.

vppfw9vr3nsrpijbj7e

مواد مورد نیاز برای خامه‌دوزی

۱- پارچه از جنس ساتن یا کتان یا چلوار

۲- سوزن

۳- آئینه

۴- نخ ابریشم یک‌رنگ (سفید)

۵- انگشتانه

۶- قیچی

tarh-khamedozi

نوعی دیگر از خامه‌دوزی داریم که در این نوع ابتدا طرح مورد نظر را روی کاغذ پیاده‌ نموده و با سوزن سوراخ سوراخ می‌نماییم، سپس با توجه به رنگ زمینه، از براده گچ یا ذغال استفاده نموده و نقش را به‌روی زمینه منتقل می‌نماییم، البته در این کار می‌توان از قالب‌های قلم‌کار نیز استفاده نمود. پس از پیاده‌ نمودن طرح، پارچه‌ی مزبور را روی کارگاه چوبی قرار می‌دهیم و سپس با استفاده از سوزن و نخ یک لای ابریشمی خام سفید شروع به دوخت می‌کنیم.

3627_orig

انواع دوخت‌هایی که در خامه‌دوزی به‌کار می‌رود عبارت است از: دوخت ساتن و طرح ساقه‌دوزی می باشد.

روش کار بدین صورت است که سوزن را از پشت پارچه بیرون می‌آوریم و به‌طوری که نخ، سمت چپ سوزن قرار بگیرد، سپس با فاصله کوتاهی در روی خط، سوزن را از داخل پارچه فرو کرده و دوباره در روی خط بیرون آورده و آن‌قدر این عمل را تکرار می‌کنیم تا نقشه به‌طور کامل دوخته شود. این نوع دوخت بسیار ظریف بوده و برای اطراف و خطوط ظریف به‌کار می‌رود.

لازم به یادآوری است که این طرح برای این‌که تمیز و دقیق جلوه نماید لازم است به‌طور کامل  و پرکار دوخته شود.

بسیاری از سوزن‌دوزی‌ها سفید بر زمینه سفید (خامه‌دوزی) را با سیاه‌دوزی تمام می‌کنند، بدین ترتیب که مثلث‌های جادگمه‌ای با بخیه سیاه‌رنگ برروی آن‌ها پدید می‌آورند و حاشیه‌های دور یقه و مچ را به رنگ سیاه می‌دوزند.

untitled-2

دسته بندی‌ها:

مطالب مرتبط

دیدگاه خود را بنویسید

ایمیل شما منتشر نخواهد شد.